طرز تهیه آش ابودردا خوشمزه به روش سنتی چهارشنبه سوری

یکی از رسم و رسوم جذاب ما ایرانی ها، پختن غذاهای خاص برای مناسبت ها است. یکی از این مراسم ها که برای همه ما خاطره انگیز و جالب است، چهارشنبه سوری نام دارد که در آن شب افراد خوراکی های خاصی را تهیه می کنند. اما یکی دیگر از روزهایی که پخت آش نذری در آن مرسوم است، آخرین چهارشنبه ماه صفر است. در واقع مردم این غذا را به نیت اینکه سال جدید را با سلامتی شروع می کنند یا برای شفای بیماران می پزند. از این رو تصمیم گرفتیم شما را با یک آش اصیل که برای این مناسبت ها پخته می شود آشنا کنیم. برای اینکه طرز تهیه آش ابودردا خوشمزه به روش سنتی چهارشنبه سوری و آخرین چهارشنبه ماه صفر را به خوبی یاد بگیرید، تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

آش ابودردا در چه روزی پخته میشود؟

آش ابودردا یکی از آش‌های نذری سنتی ایرانی است که به طور خاص در دو زمان از سال پخته می‌شود:

• شب چهارشنبه سوری: بسیاری از خانواده‌ها، به ویژه برای استقبال از سال جدید با سلامتی و دور کردن بیماری‌ها، این آش را در شب آخرین چهارشنبه سال می‌پزند.
• آخرین چهارشنبه ماه صفر: پخت این آش در آخرین چهارشنبه ماه صفر نیز بسیار مرسوم است و اغلب به نیت شفای بیماران و رفع بلا انجام می‌شود.

نیت سلامتی و شفا، محور اصلی پخت آش ابودردا در هر دو مناسبت است.

فلسفه و رسوم پخت آش ابودردا

پخت آش ابودردا تنها یک دستور آشپزی نیست، بلکه ریشه در باورها و آیین‌های کهن ایرانی دارد. این آش با نیت‌های خاصی تهیه می‌شود و گاهی با رسوم ویژه‌ای همراه است.

نیت سلامتی و شفا

اصلی‌ترین فلسفه پخت آش ابودردا، نذر برای سلامتی افراد خانواده و شفای بیماران است. مردم معتقدند پختن و خیرات کردن این آش می‌تواند بیماری‌ها را دور کرده و تندرستی به ارمغان بیاورد. به همین دلیل، به آن «آش سلامتی» یا «آش بیمار» نیز گفته می‌شود.

استفاده از هفت نوع بنشن و سبزی

یکی از ویژگی‌های آش ابودردا، استفاده از هفت نوع حبوبات و سبزی در آن است. عدد هفت در فرهنگ ایرانی عددی مقدس محسوب می‌شود و استفاده از آن در این آش نیز بی‌ارتباط با تقدس و نیت خاص پخت آن نیست.

رسم آدمک های خمیری

در برخی مناطق و سنت‌ها، هنگام پخت آش ابودردا، آدمک‌هایی کوچک از خمیر درست می‌کنند. این آدمک‌ها گاهی به نیت اعضای خانواده یا بیماران در آش انداخته می‌شوند و پس از پخت، آن‌ها را از آش خارج کرده و به نشانه دور کردن بیماری و بلا، روی بام برای پرندگان یا در آب روان می‌اندازند.

نام های دیگر آش ابودردا

آش ابودردا در مناطق مختلف ایران با نام‌های دیگری نیز شناخته می‌شود که اغلب به فلسفه پخت آن اشاره دارد. برخی از این نام‌ها عبارتند از: آش بیمار، آش عمودرد، آش عمودردا، آش سلامتی، آش هَوْدَرْده یا آش هفت درده. نام «هفت درده» ممکن است به خاصیت آن در شفابخشی دردها و بیماری‌های مختلف اشاره داشته باشد.

ابودردا که بود؟

ابودردا نام یکی از صحابه پیامبر اسلام (ص) و از انصار بود. او به دلیل دانش و حکمت خود، در میان صحابه به «حکیم امت» شهرت داشت. گفته می‌شود ابودردا در جمع‌آوری قرآن نقش داشته و با سلمان فارسی پیوند برادری داشته است. اگرچه ارتباط دقیق تاریخی نام این آش با این شخصیت مشخص نیست، اما نام او بر این آش نذری، بار معنوی و مذهبی خاصی به آن بخشیده است.

مواد لازم

جهت پخت این آش برای 6 تا 8 نفر به مواد زیر نیاز خواهید داشت:

• سبزی آش: یک و نیم کیلو گرم
• نخود: یک چهارم پیمانه
• لوبیا قرمز: یک چهارم پیمانه
• لوبیا چیتی: یک چهارم پیمانه
• عدس: ۱ پیمانه
• ماش: نصف پیمانه
• جو: یک چهارم پیمانه
• کشک: ۲ لیوان
• نعنا خشک: به مقدار لازم
• سیر: به مقدار لازم
• پیاز داغ: به مقدار لازم

طرز تهیه آش ابودردا

برای پخت این آش خوش طعم مراحل زیر را انجام دهید:

مرحله اول: خیساندن حبوبات

حبوبات شامل نخود، لوبیا قرمز، لوبیا چیتی، عدس، ماش و جو را از شب قبل درون یک ظرف آب بریزید و خیس دهید. برای اینکه نفخ آن‌ها به خوبی گرفته شود و بوی نامطبوع نگیرند، در طول این مدت چند بار آب آن‌ها را عوض کنید. خیساندن کافی حبوبات در کیفیت نهایی آش بسیار موثر است.

مرحله دوم: پخت حبوبات و آماده سازی پیاز داغ

حبوبات خیس خورده را آبکش کرده و به صورت جداگانه بپزید. علت این موضوع این است که زمان پخت حبوبات با هم متفاوت است؛ مثلا عدس خیلی زودتر از نخود و لوبیا می‌پزد. پخت جداگانه باعث می‌شود همه حبوبات به اندازه مناسب پخته شوند. در همین حین، پیازها را به شکل نازک و خلالی برش دهید و درون یک تابه با مقداری روغن سرخ کنید تا پیاز داغ طلایی و خوش‌عطر شود.

مرحله سوم: ترکیب حبوبات و سبزی

زمانی که حبوبات شما کاملا پخته شد، آن‌ها را با هم ترکیب کرده و درون یک دیگ مناسب برای پخت آش بریزید. سبزی پاک شده و خرد شده آش را نیز به حبوبات اضافه کنید. در این مرحله می‌توانید مقداری از پیاز داغ آماده شده را برای طعم‌دهی بیشتر به آش اضافه کنید. میزان پیاز داغ اولیه بستگی به ذائقه شما دارد.

مرحله چهارم: افزودن آب قلم و زردچوبه

اکنون آب قلم (در صورت تمایل و برای لعاب و طعم بهتر) و زردچوبه را به مقدار کافی به مواد داخل دیگ اضافه کنید. آب باید به اندازه‌ای باشد که روی مواد را بپوشاند و فضای کافی برای پخت سبزی و رشته وجود داشته باشد. اجازه دهید مواد با هم بپزند و سبزی آش نرم شود. این مرحله حدود 30 تا 45 دقیقه طول می‌کشد.

مرحله پنجم: اضافه کردن کشک و رشته

حدود 20 دقیقه که به پخت کامل و جا افتادن آش باقی مانده است، یک لیوان کشک رقیق شده و رشته آش را درون دیگ بریزید. بعد از اضافه کردن رشته و کشک، آش را مرتب هم بزنید تا رشته‌ها به هم نچسبند و آش ته نگیرد. مراقب باشید رشته‌ها بیش از حد نپزند و له نشوند؛ معمولا 15-20 دقیقه برای پخت رشته کافی است. در این مرحله، طعم آش را بچشید و در صورت نیاز نمک اضافه کنید. توجه داشته باشید که برخی رشته‌های آشی شور هستند، بنابراین نمک را با احتیاط اضافه کنید.

مرحله ششم: طعم دار کردن نهایی و سرو

اکنون فلفل سیاه یا قرمز را نیز به آش اضافه کنید. اگر احساس کردید آش رقیق شده و نیاز به غلظت بیشتری دارد، می‌توانید یک قاشق غذاخوری آرد را در کمی آب سرد حل کرده و به تدریج به آش اضافه کنید و مرتب هم بزنید تا گلوله نشود. یک قاشق غذاخوری نعناع داغ را نیز برای طعم‌دهی به داخل مواد بریزید. چند دقیقه بعد، آش شما آماده است. آش ابودردا را در ظرف سرو کشیده و روی آن را با پیاز داغ، سیر داغ، نعناع داغ و کشک تزیین کنید و گرم سرو نمایید.

تزیین آش ابودردا

تزیین آش ابودردا بخش مهمی از سرو این آش سنتی است و زیبایی و طعم آن را تکمیل می‌کند. رایج‌ترین مواد برای تزیین آش ابودردا شامل:

• پیاز داغ: پیازهای خلالی یا نگینی سرخ شده تا طلایی و ترد شوند.
• سیر داغ: سیرهای ورقه‌ای یا نگینی سرخ شده که عطر فوق‌العاده‌ای به آش می‌دهند.
• نعناع داغ: نعناع خشک تفت داده شده در روغن داغ که یکی از ارکان اصلی تزیین آش‌های ایرانی است.
• کشک: کشک رقیق شده یا کشک ساییده که به صورت خطوط یا طرح‌های مختلف روی آش ریخته می‌شود.

همچنین می‌توان از کمی حبوبات پخته (نخود و لوبیا) که کنار گذاشته‌اید نیز برای تزیین استفاده کرد.

نتیجه گیری

آش ابودردا بیش از یک غذا، نمادی از فرهنگ، باورها و آرزوی سلامتی در میان ایرانیان است. پخت این آش به ویژه در مناسبت‌هایی مانند چهارشنبه سوری و آخرین چهارشنبه ماه صفر، فرصتی برای دورهمی، نذر کردن و طلب خیر برای خود و عزیزان است. با دنبال کردن مراحل ساده‌ای که شرح داده شد، می‌توانید این آش خوش‌طعم و پرخاصیت را در خانه تهیه کرده و از طعم و عطر بی‌نظیر آن لذت ببرید. امیدواریم این طرز تهیه آش ابودردا برای شما مفید بوده باشد و لحظات خوشی را در کنار خانواده و دوستانتان با این آش سنتی سپری کنید.

سوالات متداول درباره آش ابودردا

آیا آش ابودردا همان آش رشته است؟

آش ابودردا شباهت زیادی به آش رشته دارد، به خصوص در استفاده از سبزی آش، حبوبات، رشته و کشک. اما تفاوت‌های کلیدی در نوع و تعداد حبوبات (هفت نوع بنشن و سبزی در ابودردا) و همچنین فلسفه و رسوم پخت آن وجود دارد.

چرا به این آش، آش هفت درده هم می گویند؟

نام «آش هفت درده» یکی از نام‌های دیگر آش ابودردا است که احتمالا به این باور اشاره دارد که خوردن این آش می‌تواند در شفای دردها و بیماری‌های مختلف بدن موثر باشد.

چه نوع حبوباتی در آش ابودردا استفاده می شود؟

در آش ابودردا به طور سنتی از هفت نوع بنشن و غله استفاده می‌شود که معمولا شامل نخود، لوبیا قرمز، لوبیا چیتی، عدس، ماش و جو به همراه سبزی آش است.

آیا دعای مخصوصی برای پخت آش ابودردا وجود دارد؟

بیشتر از آنکه دعای متنی خاصی وجود داشته باشد، رسم بر این است که این آش با نیت سلامتی، شفا و برآورده شدن حاجات پخته می‌شود و افراد هنگام پخت یا هم زدن آش، برای خود و دیگران دعا می‌کنند و نذر خود را مطرح می‌نمایند.

آیا میتوان گوشت یا قلم به آش ابودردا اضافه کرد؟

در دستور سنتی آش ابودردا معمولا از گوشت استفاده نمی‌شود، اما افزودن آب قلم برای لعاب و طعم بهتر مرسوم است. در برخی مناطق و دستورهای محلی ممکن است تغییراتی وجود داشته باشد.